Divanü Lugati’t-Türk

ESER HAKKINDA
Eserin yazarı Kaşgarlı Mahmut’tur. Divanı Lügati’t-Türk sözünün anlamı, “Türklerin Sözlük Kitabı”dır. Eser, Abbasi halifesi Muktedî Biemrillah’a sunulmuştur. Eser dünya dillerinin ilk sözlüklerinden sayılmaktadır.

ESERİN YAZILIŞ AMACI
Bu eserin yazılış amaçlarını iki madde halinde söyleyebiliriz.
İlk amaç, yabancılara, özellikle de Araplara Türkçeyi öğretmektir.
Bir diğer amaç, Türkçenin ne kadar harika bir dil ve Türk kültürünün ne kadar geniş ve köklü olduğunu herkese göstermektir.

ESERİN BİÇİMİ VE İÇERİĞİ
Bu eser geçiş döneminde (İslamiyet’in kabul edilmeye başlandığı zamanlar) yazılmıştır. Eserin bitirilmesi yaklaşık olarak 1072-1074 yılları arasında olmuştur. Kaşgarlı Mahmut, eserini yazmak için çok uzun yıllar boyunca Türk boyları arasında dolaşmıştır. Eserin içeriğinden söz edecek olursak şu özellikleri sıralayabiliriz:

  • Ansiklopedik niteliktedir.
  • Türkçe dilbilgisi kuralları ile birlikte Arapça dilbilgisi kuralları da vardır.
  • Bu kuralları destekleyecek sav, sagu, koşuk örnekleri vardır. Bu anlamda sözlük bir “tanıklı sözlük” olarak adlandırılabilir.
  • Eserde Türk boylarının yerlerini gösteren bir harita mevcuttur.
  • Eserde 9000 kadar Türkçe sözcüğün Arapça karşılığı vardır.
  • Eserin elimizde bulunan elyazması tek nüshası büyük boy 638 sayfadır.

ESERİN HİKÂYESİ
Ali Emiri Efendi, sahaf Burhan’dan kitabı 33 liraya satın alır. Ancak ne sahafın, ne de kitabı sahafa satan kişinin, onun Divan-ı Lûgati’t Türk olduğundan haberi vardır. Eğer bunun farkına varmış olsalardı, çok daha büyük meblağlara satacakları şüphe götürmezdi. Çünkü bu kitap, Osmanlı ulemasının asırlardır peşinde koştuğu “Divan-ı Lûgati’t Türk”ün ta kendisiydi. Dünyada bir nüshası daha yoktu. Dönemin ünlü simaları Ziya Gökalp ve Fuat Köprülü gibi şahıslar, Ali Emiri Efendi’nin Divan-ı Lûgati’t Türk’ü bulduğunu haber almış ve görmek istemişlerse de, Ali Emiri Efendi onları kitaba yanaştırmamıştı. Sadece çok güvendiği Kilisli Rıfat Efendi’ye kitabı gösteriyordu. Ali Emiri Efendi satın aldığında, kitap hırpalanmış ve yıpranmış bir durumdaydı. Sayfaları dağılmış ve numaraları da yoktu. Bu nedenle kitabın eksik mi, tam mı olduğu da belli değildi. Ali Emiri Efendi, Kilisli Rıfat Efendi’ye güvendi ve kitabın düzenlemesini kendisine yaptırdı. Sonunda belli olmuştu ki, eser tamdı. Kilisli Rıfat Efendi, karışmış sayfaları yerli yerine koydu ve numaralandırdı. Kitabın tam bir nüshasını yazarak, basımını sağladı. Kitabın yayın çalışmaları başlar başlamaz, Talat Paşa Ali Emiri Efendi’ye 300 lira hediye göndermişse de, Ali Emiri Efendi bu hediyeyi kabul etmemiş ve bu paranın muhtaç olan ailelere dağıtılmasını istemiştir.

Ayrıca bakınız »

, , ,

One Response to Divanü Lugati’t-Türk

  1. Nermin Akgülle 22 Mart 2014 at 20:22 #

    Ödevime yardımcı kaynak olduğunuz için teşekkür ederim.

    [Yanıtla]

Bir Cevap Yazın